IMEI (International Mobile Station Equipment Identity) หรืออีมี่ หมายถึง หมายเลขที่เป็นรหัสประจำตัวเครื่องโทรศัพท์มือถือ โดยโทรศัพท์มือถือเครื่องหนึ่งจะมี IMEI หรือหมายเลขเครื่องที่ไม่ซ้ำกับ IMEI ของโทรศัพท์มือถือเครื่องอื่นๆ โดย IMEI จะถูกกำหนดมาจากโรงงานของผู้ผลิตเครื่องโทรศัพท์มือถือและจะถูกลงทะเบียน ไว้ในโครงข่ายของผู้ให้บริการ โดยผู้ให้บริการจะแบ่งการลงทะเบียน IMEI ออกเป็น 3 แบบ คือ

1. White List คือ รายการ IMEI เครื่องโทรศัพท์มือถือทุกเครื่องที่สามารถใช้งานได้

2. Black List คือ รายการ IMEI เครื่องโทรศัพท์มือถือที่ผู้ให้บริการไม้ต้องการให้ใช้ งานในโครงข่าย เช่น โทรศัพท์มือถือที่มีผู้แจ้งหาย หรือถูกขโมย เป็นต้น

3. Gray list คือรายการ IMEI เครื่องโทรศัพท์มือถือที่ต้องการให้โครงข่ายส่งรายงาน ไปที่ผู้ควบคุมระบบทุกครั้งที่มีการใช้งาน เช่น เครื่องที่มี Soft ware เวอร์ชั่นเก่ามาก ๆ หรือ เครื่องที่ได้รับการร้องเรียนว่าใช้ได้บ้าง ไม่ได้บ้าง เพื่อจะติดตามหาสาเหตุเหล่านั้น

ส่วนการปลดล๊อก IMEI นั้น หมายถึงการที่ผู้ให้บริการนั้นได้บอกให้ระบบไม่ต้องทำการตรวจสอบ IMEI ใน White List แต่ส่วนการตรวจสอบใน Black List และ Gray list ก็ยังคงกระทำกันตามปกติ ซึ่งก็หมายความว่า ผู้ใช้บริการจะนำ Sim Card ของตน ไปใช้ในโทรศัพท์มือถือเครื่องใดก็ได้นั่นเอง

ปัจจุบันการที่ผู้ให้บริการทำการปลดล๊อก IMEI นั้นไม่ใช่เป็นการกระทำเพราะกฎหมายบังคับ แต่เป็นการกระทำในทางการค้า เพื่อหวังผลกำไรในทางธุรกิจในการจำหน่ายหมายเลขโทรศัพท์เพื่อขยายเครือข่ายในระบบของตน และในปัจจุบัน หากผู้ใช้บริการที่ใช้โทรศัพท์รุ่นเก่าที่ทำการล๊อก IMEI ไว้ ก็สามารถนำเครื่องดังกล่าวไปให้ผู้ให้บริการทำการปลดล๊อกให้ได้ ส่วนใครที่ไปทำการปลดล๊อกมาแล้ว ก็สามารถใช้เครื่องได้ตามปกติไม่มีปัญหาแต่อย่างใด

พูดถึงเรื่องโทรศัพท์ ปัจจุบันได้มีเทคโนโลยีรูปแบบใหม่ ๆ เข้ามาเกี่ยวข้อง ก็คือการ Up Grade โทรศัพท์มือถือ เช่น ซื้อเครื่อง NOKIA 3310 มาแล้วนำไป Up Grade เป็น NOKIA 3350 หรือซื้อ NOKIA 8250 มาแล้วนำไป Up Grade เป็น NOKIA 8850 เป็นต้น

กรณีการ Up Grade ดัง กล่าวนั้น โดยความเห็นของผมในทางกฎหมายแล้วเห็นว่า น่าจะมีความผิดฐานกระทำละเมิดลิขสิทธิ ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ พ.ศ. 2537 เพราะการกระทำดังกล่าวเป็นการดัดแปลงสินค้าอันมีลิขสิทธิโดยไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ และนิตยสารบางฉบับที่บอกขั้นตอนวิธีการ Up Grade โทรศัพท์มือถือรุ่นต่างๆ นั้น ก็ย่อมจะต้องมีความผิดฐานละเมิดลิขสิทธิด้วยเช่นกัน

เกี่ยวกับเรื่องข้อปฏิบัติในการใช้โทรศัพท์มือถือนั้น โดยมากแล้วก็มักจะมีเขียนไว้ในสัญญาขอใช้บริการหรืออาจจะเขียนไว้ตามสถานที่สาธารณะ เช่น การห้ามใช้โทรศัพท์มือถือบนเครื่องบิน ในสถานที่ทดลองเกี่ยวกับระเบิด หรือในปั้มน้ำมัน ข้อห้ามเหล่านี้หากฝ่าฝืนไม่กระทำตามก็จะไม่เป็นความผิดตามกฎหมายไทย เนื่องจากไม่มีบทกฎหมายระบุไว้โดยเฉพาะ

ในประเทศอเมริกาได้มีบัญญัติให้การใช้โทรศัพท์มือถือบนเครื่องบินเป็นความผิดตามกฎหมาย คือ ห้ามเด็ดขาด แต่ในประเทศไทยหากความเสียหายเกิดจากการใช้โทรศัพท์มือถือโดยฝ่าฝืนข้อห้ามดังกล่าว ผู้ใช้เองก็อาจต้องรับผิดฐานประมาทตามประมวลกฎหมายอาญาได้

ส่วนเรื่องการรับประกันอุปกรณ์ของโทรศัพท์มือถือนั้น ก็เหมือนกับการรับประกันสินค้าอื่นโดยทั่วไป คือมีกำหนดระยะเวลาสิ้นสุด แต่การรับประกันอาจถูกยกเลิกก่อนกำหนดหากผู้ใช้บริการไม่ปฏิบัติตามสัญญา เช่น กรณีการนำเครื่องโทรศัพท์มือถือไปแก้ IMEI เอง การ Up Grade รุ่นของโทรศัพท์มือถือ การสับเปลี่ยนหน้ากาก (บางยี่ห้อ) และการกระทำอื่น ๆ ที่อาจส่งผลกระทบกับความมีเสถียรภาพในการทำงานของโทรศัพท์มือถือนั้น

ยุคนี้ พวกเราทุกคนต่างก็ใช้โทรศัพท์มือถือเป็นเหมือนกับปัจจัยที่ 5 ไม่ว่าอย่างไรก็ตามก็ขอให้ใช้โทรศัพท์มือถือด้วยความระมัดระวัง และใช้อย่างมีสติปัญญาด้วยกันทุกคนครับ

อ้างอิง:
1. พระราชบัญญัติสิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537
2. ประมวลกฎหมายอาญา
3. www. technology mweb.co.th