การดำเนินคดีอย่างคนอนาถา หมายถึง การดำเนินคดีในศาลโดยที่ไม่ต้องเสียค่าฤชาธรรมเนียม ทั้งนี้ เนื่องจากการยื่นฟ้องคดีต่อศาลโดยเฉพาะผู้ที่เป็นโจทก์ จะต้องนำเงินค่าฤชาธรรมเนียมมาวางไว้ที่ศาล ในอัตราร้อยละ 2.50 บาท ของจำนวนทุนทรัพย์ที่ฟ้อง ซึ่งเงินจำนวนนี้ผู้ที่เป็นโจทก์จะได้รับคืนถ้าเป็นฝ่ายชนะคดี เพราะศาลจะให้จำเลยชดใช้ให้แก่โจทก์ด้วย แต่ถ้าเป็นฝ่ายแพ้คดีก็จะไม่ได้คืน

สำหรับผู้ที่ไม่มีเงินค่าฤชาธรรมเนียมนั้น กฎหมายก็ยังเปิดโอกาสให้คุณสามารถฟ้องคดีได้ โดยจะต้องยื่นคำร้องต่อศาลเพื่อขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถา โดยนำคำร้องมายื่นพร้อมกับคำฟ้อง หลังจากนั้น ศาลก็จะนัดไต่สวนคำร้อง หากปรากฏว่าคุณเป็นคนยากจนไม่มีทรัพย์สินพอที่จะเสียค่าธรรมเนียม และคดีมีมูลพอที่จะฟ้องร้องได้ ศาลก็จะมีคำสั่งอนุญาตให้คุณดำเนินคดีอย่างคนอนาถาได้ ซึ่งคุณจะไม่ต้องเสียค่าฤชาธรรมเนียม

แต่สำหรับค่าธรรมเนียมอื่นๆนั้นคุณยังคงต้องเสียตามปกติ เช่น ค่าธรรมเนียมในการส่งหมาย ค่าธรรมเนียมพยาน ค่าธรรมเนียมในการบังคับคดี เป็นต้น ซึ่งค่าธรรมเนียมเหล่านี้เป็นค่าธรรมเนียมเพียงเล็กน้อย ไม่กี่ร้อยบาท

ผลของคำสั่งอนุญาตให้ดำเนินคดีอย่างคนอนาถา จะมีผลไปจนถึงชั้นอุทธรณ์ ฎีกาด้วย เพียงแต่ว่าถ้าจะยื่นอุทธรณ์ หรือฏีกา จะต้องเขียนคำร้องขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถาเข้ามาใหม่พร้อมกับฟ้องอุทธรณ์ หรือฟ้องฎีกา ศาลก็จะถือว่าผู้นั้นยังคงเป็นคนยากจนอยู่ โดยศาลจะไม่ไต่สวนอีก

http://tanay.hypermart.net/